Obywatelstwo europejskie
Lis25

Obywatelstwo europejskie

Obywatelstwo w tradycyjnym rozumieniu tego pojęcia, to węzeł prawny łączący osobę fizyczną z państwem. Z tego swoistego powiązania wypływają prawa i obowiązki obywatela. Prawa obywatelskie są zawarte najczęściej w konstytucjach oraz ustawach, a samo obywatelstwo traktowane jest jako jeden z fundamentów istnienia państwa oraz czynnik wpływający na rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Do czasu wejścia w życie Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) pojęcie obywatelstwa było nierozerwalnie związane z prawem krajowym. Zagadnienia dotyczące tej instytucji prawnej należały wyłącznie do kompetencji państwa, natomiast prawo międzynarodowe publiczne miało w tej kwestii wyłącznie charakter posiłkowy. Zmianę tej zasady przyniósł ze sobą rok 1992, w którym został podpisany traktat z Maastricht. Na podstawie art. 8 TUE do przepisów Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE) zostały wprowadzone art. 8-8e (później art. 17-22), które ustanawiały obywatelstwo Unii Europejskiej. Fundamentalnym przepisem prawnym był art. 17 ust. 1, który stanowił: „Ustanawia się obywatelstwo Unii. Obywatelem Unii jest każda osoba mająca przynależność Państwa Członkowskiego.”  Traktat amsterdamski, podpisany 2 października 1997r. (wszedł w życie 1 maja 1999r.), do powyższego ustępu dodał zdanie: „Obywatelstwo Unii uzupełnia obywatelstwo krajowe, nie zastępując go jednak.”. Miało to na celu zaakcentowanie pochodnego (wtórnego) charakteru obywatelstwa unijnego i ostateczne rozwianie wątpliwości i kontrowersji, które się w tej kwestii pojawiły. Aktualnie, po wejściu w życie traktatu lizbońskiego, powyżej przytoczona treść przepisu została wyrażona w art. 20 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Obywatelstwo Unii to instytucja prawna, która wyczerpuje w pełni znamiona obywatelstwa jakie wymienia doktryna, i to zarówno na płaszczyźnie wewnętrznej, jak i międzynarodowej. Pojęcie obywatelstwa zostało użyte po to, aby określić związek osoby fizycznej z organizacją międzynarodową, co jest ewenementem w historii.  Określenie nowej instytucji UE miało na celu podkreślenie roli, jaka przypadła osobie fizycznej w budowaniu wspólnej Europy. Obywatelstwo Unii odnosi się do wspólnej, europejskiej społeczności[1]. Dotyczy wszystkich obywateli państw członkowskich i jest skuteczne na terytorium całej Unii. Tym samym sama organizacja wkroczyła w dziedzinę określaną mianem praw podstawowych człowieka, gwarantowaną dotąd przez państwo. Chodzi tu o podstawowe prawo osoby fizycznej do posiadania obywatelstwa. Należy wspomnieć o wzajemnych relacjach obywatelstwa europejskiego i narodowego. Nie jest bowiem tak, iż obywatelstwo Unii jest substytutem czy konkurencją dla obywatelstwa krajowego. Istnieją one względem siebie równolegle, przy czym obywatelstwo europejskie jest dopełnieniem krajowego – ma charakter dodatkowy i zależny. Wyraźnie ukazuje to R. Wieruszewski: „w języku angielskim dystynkcja między obywatelstwem krajowym a obywatelstwem UE jest bardziej widoczna niż w języku polskim, gdyż to pierwsze określa się tam terminem nationality, a drugie citizenship”.  Osoba, która jest obywatelem państwa członkowskiego uzyskuje status obywatela Unii Europejskiej z mocy prawa. Tym samym każdy obywatel Polski jest automatycznie obywatelem Unii Europejskiej. Określanie kto jest obywatelem państwa członkowskiego, jak również wybór formy nadania obywatelstwa państwowego, należy wyłącznie...

Czytaj dalej
Prywatny a subsydiarny akt oskarżenia
Sty28

Prywatny a subsydiarny akt oskarżenia

Fakt wszczęcia postępowania karnego w określonej sprawie, a przede wszystkim doprowadzenie do wykrycia prawdy i wymierzenia winnym sprawiedliwości, a także naprawienia powstałej w wyniku przestępstwa szkody, pozostają kwestiami kluczowymi z punktu widzenia żywotnych interesów i praw pokrzywdzonych (ofiar przestępstw). Obowiązujące przepisy kodeksu postępowania karnego pozwalają na daleko idącą aktywność pokrzywdzonego, również w zakresie wypełniania roli oskarżycielskiej w procesie karnym. W polskim postępowaniu karnym warunkiem koniecznym wszczęcia postępowania sądowego jest wniesienie do sądu skargi przez uprawniony podmiot (oskarżyciela). Najczęściej spotykanym w praktyce i zakorzenionym w społecznej świadomości prawnej rodzajem skargi jest akt oskarżenia, który pełni rolę tzw. skargi zasadniczej. Zależnie od trybu ścigania przestępstwa w konkretnym przypadku, różny będzie katalog podmiotów uprawnionych do wniesienia aktu oskarżenia i popierania go przed sądem. W przypadku przestępstw publicznoskargowych (ściganych z oskarżenia publicznego) podmiotem takim będzie właściwy organ (oskarżyciel publiczny), najczęściej prokurator. Nie wyklucza to jednak możliwości wystąpienia w tej roli również pokrzywdzonego (ofiary przestępstwa), przy spełnieniu określonych w ustawie przesłanek. Z kolei w przypadku przestępstw prywatnoskargowych (ściganych z oskarżenia prywatnego) pokrzywdzony jest zawsze uprawniony do wniesienia do sądu aktu oskarżenia. Pokrzywdzonego, który występuje w procesie karnym w aktywnej roli wnoszącej lub wpierającej oskarżenie określa się mianem oskarżyciela prywatnego albo oskarżyciela posiłkowego (subsydiarnego bądź ubocznego). W ścisłym znaczeniu pojęcia oskarżyciela prywatnego (oraz prywatnego aktu oskarżenia) używa się zwykle w odniesieniu do postępowań prywatnoskargowych. Na gruncie postępowania publicznoskargowego ewentualna aktywność oskarżycielska pokrzywdzonego ma charakter posiłkowy (uboczny, jeśli pokrzywdzony jedynie wspiera prokuratora w oskarżeniu oraz subsydiarny, jeżeli to pokrzywdzony samodzielnie wnosi i popiera akt oskarżenia). Wniesienie aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego Publicznoskargowy tryb ścigania przestępstw dominuje w polskim porządku prawnym i jest związany z tzw. zasadą oficjalności. Wiąże się ona z bezwzględnym obowiązkiem dla właściwych organów państwa w zakresie ścigania przestępstw. Dla oskarżycieli publicznych z kolei oznacza obowiązek wniesienia do sądu aktu oskarżenia i popierania go w toku procesu. Może się jednak zdarzyć, iż organ prowadzący śledztwo bądź dochodzenie (postępowanie przygotowawcze) nie dopatrzy się w określonym zdarzeniu znamion przestępstwa i postępowanie umorzy albo w ogóle odmówi jego wszczęcia w sprawie. Wówczas aktualizują się uprawnienia pokrzywdzonego, który nie zgadza się z decyzją właściwego organu. W określonych przypadkach może on uzyskać sposobność do samodzielnego wniesienia aktu oskarżenia i popierania go przed sądem, również w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. W razie wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego albo o jego umorzeniu, pokrzywdzony może złożyć do sądu zażalenie na takie postanowienie. Jeżeli sąd dopatrzy się uchybień związanych z wydaniem zaskarżonego postanowienia, wówczas uchyla je i wskazuje powody swojej decyzji. W razie potrzeby sąd może wskazać również na czynności, które w jego ocenie należy przeprowadzić oraz okoliczności wymagające wyjaśnienia. Wytyczne te są wiążące dla właściwego organu...

Czytaj dalej
Live Forensic – kontrowersje prawne związane z materiałem dowodowym
Sty23

Live Forensic – kontrowersje prawne związane z materiałem dowodowym

Jarosław Góra – Prawnik Informatyka śledcza ma na celu odszukanie, zabezpieczenie i dostarczenie elektronicznego materiału dowodowego, świadczącego o popełnionym przestępstwie, nadużyciu, czy zaistniałym incydencie. Tradycyjnie informatycy śledczy zabezpieczają nośnik, którego kopia binarna poddawana jest następnie szczegółowej analizie (tzw. model post mortem). Jednak dziś, kiedy odchodzi się od tradycyjnych nośników danych zainstalowanych w urządzeniach na rzecz chmury obliczeniowej, a także kiedy wiele informacji dostarczają dane ulotne, coraz większe znaczenie odgrywa informatyka śledcza w modelu live forensic.  Na pierwszy rzut oka model ten „gryzie się” z podstawową zasadą tradycyjnej informatyki śledczej – „widzę wszystko, nie zmieniam nic” i pracy na kopii – zapewniających pełną integralność materiału dowodowego oraz rozliczalność działań podjętych przez informatyka śledczego. Zatem, czy materiał dowodowy zgromadzony metoda live forensic może zostać wykorzystany przed sądem? Jednym z najczęściej podnoszonych w praktyce zarzutów wobec elektronicznego materiału dowodowego polega na wskazaniu, że osoba zabezpieczająca ten materiał dokonała jego modyfikacji, przez co przestaje on być wiarygodny. Z tego właśnie względu informatycy śledczy nie ingerowali w oryginalny nośnik, który zabezpieczali w sposób uniemożliwiający dokonywanie jakichkolwiek modyfikacji, natomiast analizy dokonywali na kopii binarnej. Z reguły wyłączali urządzenie i zabierali je celem sporządzenia kopii i przeprowadzenia analizy (analiza post mortem). Dziś dane, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc które mogą stanowić dowód w postępowaniu przed sądem, nie znajdują się często na urządzeniu, ale na wirtualnym dysku (w chmurze), z którym urządzenie łączy się poprzez mobilny Internet. Z drugiej strony, nawet jeśli mamy do czynienia z „tradycyjnym” urządzeniem wyposażonym we własny dysk to po pierwsze, mając na uwadze często gigantyczną pojemności takich dysków nie warto zabezpieczać ich w całości, ale dokonać pewnej selekcji (tzw. TRIAGE), a po drugie nie można ignorować informacji gromadzonych na nośnikach danych ulotnych np. w pamięci RAM, która obecnie może mieć 8 GB (i więcej) pojemności. I w końcu warto pamiętać, że wyłączenie urządzenia może być nieodwracalne i w przypadku skutecznego szyfrowania utraci się dostęp do danych. Rozwiązaniem wskazanych wyżej problemów, a przede wszystkim pisze tu o danych ulotnych i wszystkich procesach i informacjach, które tracimy wyłączając urządzenie, zdaje się być przeprowadzanie „operacji na żywym organizmie”, a więc na uruchomionym urządzeniu i jego oryginalnych nośnikach (trwałych i ulotnych), przy otwartym dostępie do aktualnie uruchomionych procesów i np. danych znajdujących się w chmurze (problematyka możliwości analizy i zabezpieczenia danych w chmurze doczeka się odrębnego wpisu). Poprzez odpowiednie narzędzia informatyk śledczy podłącza się do działającego systemu i dokonuje zabezpieczenia danych (po ich wcześniejszej ocenie i selekcji), które następnie analizuje. Jednak z modelem live forensic wiąże się klika poważnych problemów. Pierwszy dotyczy nieuniknionego pozostawianie śladów działalności informatyka śledczego w analizowanym systemie i na badanych nośnikach, a więc może naruszać integralność. Z technicznego punktu...

Czytaj dalej
(Prawie) rok później – nowelizacja ustaw o KRS i KRK dot. weryfikacji osób objętych zakazem z art. 18 § 2 k.s.h.
Sty15

(Prawie) rok później – nowelizacja ustaw o KRS i KRK dot. weryfikacji osób objętych zakazem z art. 18 § 2 k.s.h.

Mateusz Dąbroś Prawnik Art. 18 ust. 2 kodeksu spółek handlowych wysławia zakaz pełnienia funkcji w organach spółek kapitałowych oraz funkcji likwidatorów przez osoby skazane prawomocnie wyrokiem za przestępstwo w tym artykule wymienione. Wraz z uprawomocnieniem się skazania, dana osoba nie może zostać skutecznie powołana do pełnienia tych funkcji. Nasuwa się jednak pytanie: skąd sąd rejestrowy dokonujący wpisu ma powziąć informację, że takie prawomocne skazanie miało miejsce? Przed 15 stycznia 2013r. nie było do końca wiadome, w jaki sposób sądy rejestrowe mają skutecznie i sprawnie pozyskać informację o tym, że osoba ubiegająca się o wpis do KRS jest objęta zakazem z art. 18 § 2 k.s.h. Pozostawała w zasadzie do wykorzystania jedynie instytucja zbadania zgłoszonych danych z rzeczywistym stanem  rzeczy – o ile sąd rejestrowy powziął w tym względzie uzasadnione wątpliwości. Jak nietrudno sobie wyobrazić, uważny sąd rejestrowy mógł takie wątpliwości powziąć, mniej uważny sąd zaś mógł takiego faktu zupełnie nie zauważyć i przejść nad nim do porządku dziennego (vide „afera Amber Gold”). Co więcej, obieg korespondencji między sądem rejestrowym a KRK odbywał się w tradycyjnej formie pisemnej – co oczywiście rodziło spore trudności. Wraz z wejściem w życie z dniem 15 stycznia 2013r. nowelizacji ustaw o Krajowym Rejestrze Sądowym i Krajowym Rejestrze Karnym wprowadzono kompleksową regulację mającą na celu uzyskanie takiej informacji przez sąd rejestrowy za pośrednictwem powiązanego systemu teleinformatycznego. W obecnym stanie prawnym sąd rejestrowy przed dokonaniem wpisu otrzymuje z Biura Informacyjnego Krajowego Rejestru Karnego informację o skazaniu danej osoby za przestępstwo wymienione w art. 18 § 2 k.s.h. Niezależnie od tego, jeżeli dane dot. prawomocnego skazania danych osób za przestępstwo z art. 18 § 2 k.s.h. już figurują w Krajowym Rejestrze Karnym, to KRK z urzędu wysyła takie informacje sądowi rejestrowemu. Jeżeli sąd otrzyma informację o prawomocnym skazaniu, odmówi wpisu danej osoby do KRS. Dzięki temu, że komunikacja pomiędzy obydwoma rejestrami odbywa się w powiązanym systemie teleinformatycznym, weryfikacja przebiega znacznie sprawniej niż dotychczas. Praktyka potwierdza, że w odróżnieniu od stanu prawnego sprzed 15 stycznia 2013r. sądy rejestrowe przy wykorzystaniu znowelizowanych przepisów odmawiają wpisu konkretnych osób fizycznych jako członków organów czy likwidatorów spółek kapitałowych do KRS z powodu objęcia ich zakazem z art. 18 § 2 k.s.h. – i osiągnięcie takiego właśnie efektu było intencją ustawodawcy. Po niecałym roku funkcjonowania przedstawionych zmian należy więc ów zabieg legislacyjny ocenić jak najbardziej pozytywnie – pozostaje zaś tylko żałować, że nowelizacja taka nie została dokonana...

Czytaj dalej
Dyskryminacja w pracy – krótki przegląd orzecznictwa
Sty15

Dyskryminacja w pracy – krótki przegląd orzecznictwa

W polskim prawie obowiązuje zakaz dyskryminacji w pracy, a inaczej mówiąc zastosowanie powinna znajdować zasada równego traktowania w zatrudnieniu. Takie wytyczne zostały zawarte nie tylko w art. 113 oraz rozdziale IIa kodeksu pracy, ale też na poziomie konstytucyjnym znalazły się odpowiednie uregulowania, a mianowicie w art. 32 i art. 33 Konstytucji RP. Biorąc jednak pod rozwagę przepisy prawa pracy, to pomimo iż wprost przewidują one, że jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy – jest niedopuszczalna, to w praktyce niestety zdarzają się sytuację, w których ten zakaz ten jest łamany. Z tego względu należałoby wiedzieć kiedy dochodzi do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Niezmiernie pomocne przy ustalaniu tych granic są poglądy wyrażone w orzecznictwie. Sąd Najwyższy w Uchwale 7 sędziów, z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. akt I PZP 4/08 podkreślił, że „zgodnie z art. 183a § 1 k.p. pracownicy powinni być równo traktowani bez względu na płeć, w tym w zakresie rozwiązania stosunku pracy. Naruszenie zasady równego traktowania w rozumieniu art. 183a § 1 k.p. może przybrać postać dyskryminacji bezpośredniej lub dyskryminacji pośredniej. Stosownie do art. 183a § 3 k.p. dyskryminacja bezpośrednia polega na tym, że pracownik ze względu na swoją płeć był, jest lub mógłby być traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż inni pracownicy. Natomiast dyskryminacja pośrednia ze względu na płeć w rozumieniu art. 18 3a § 4 k.p. polega na tym, że na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego kryterium lub podjętego działania u konkretnego pracodawcy występują dysproporcje w zakresie warunków rozwiązywania stosunku pracy na niekorzyść wszystkich lub znacznej liczby pracowników określonej płci, jeżeli dysproporcje te nie mogą być uzasadnione innymi obiektywnymi powodami.” Dyskryminacja może mieć wielorakie podłoże, takie jak: płeć, wiek, rasa, religia, narodowość, orientacja seksualna i inne. Nie istnieje zamknięty katalog przyczyn dyskryminacji, ani też dziedzin pracy, których może ona dotyczyć. W orzecznictwie wskazuje się na pewne przykłady dyskryminacji: Sąd Najwyższy w sprawie o sygnaturze II PK 14/07 zdefiniował, że „do naruszenia zasady równego traktowania pracowników i zasady niedyskryminacji w zatrudnieniu pracowników może dojść wtedy, gdy różnicowanie sytuacji pracowników wynika ze stosowania przez pracodawcę niedozwolonego kryterium, a więc w szczególności gdy dyferencjacja praw pracowniczych nie ma oparcia w odrębnościach związanych z ciążącymi na nich obowiązkami, sposobem ich wypełnienia i kwalifikacjami.” „Różnicowanie pracowników w zakresie wyznaczania im obowiązków z powodu wyglądu jest sprzeczne z zasadą równego traktowania w zatrudnieniu”, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt I PK 24/07 „Odbywanie aplikacji radcowskiej może...

Czytaj dalej
Powództwo cywilne w procesie karnym
Sty08

Powództwo cywilne w procesie karnym

Popełnienie przestępstwa jest najczęściej zamachem nie tylko na obowiązujący porządek prawny, ale jest również wymierzone przeciwko konkretnym dobrom prawnym i osobom. Ustawodawca stworzył każdemu pokrzywdzonemu (ofierze przestępstwa) możliwości ochrony i dochodzenia swych praw już przed sądem karnym, gdzie rozpatrywana jest przede wszystkim wina i odpowiedzialność oskarżonego. Wśród dostępnych pokrzywdzonemu narzędzi prawnych, należy wskazać przede wszystkim na możliwość wniesienia powództwa cywilnego. Kto, kiedy i w jakim celu może wnieść powództwo cywilne w postępowaniu karnym? Do wniesienia powództwa cywilnego w postępowaniu karnym uprawniony jest każdy pokrzywdzony. Pod pojęciem pokrzywdzonego należy rozumieć przede wszystkim każdą osobę bądź instytucję, której dobro prawne zostało naruszone lub zagrożone w wyniku popełnienia przestępstwa. W drodze powództwa cywilnego można dochodzić roszczeń majątkowych, wynikłych bezpośrednio z faktu popełnienia przestępstwa. Ograniczona jest, zatem możliwość dochodzenia w procesie karnym roszczeń o charakterze niemajątkowym oraz roszczeń bezpośrednio niezwiązanych z popełnieniem przestępstwa. Roszczenia takie mogą być dochodzone, ale już w odrębnym postępowaniu cywilnym. W razie śmierci powoda cywilnego, po złożeniu powództwa cywilnego w postępowaniu karnym, w jego prawa mogą wstąpić osoby najbliższe i w dalszym ciągu dochodzić przysługujących mu roszczeń. Podobnie w przypadku śmierci ofiary przestępstwa przed złożeniem przez nią powództwa cywilnego w postępowaniu karnym, jej osoby najbliższe mogą takie powództwo wytoczyć i dochodzić w nim przysługujących im roszczeń. Jeżeli uzasadnia to interes społeczny, z powództwem cywilnym w postępowaniu karnym na rzecz pokrzywdzonego albo jego osób najbliższych może wystąpić również prokurator. Prokurator może również popierać złożone w procesie karnym powództwo cywilne. Powództwo cywilne w postępowaniu karnym powinno być złożone najpóźniej do momentu otwarcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (moment, w którym oskarżyciel przystępuję do odczytania aktu oskarżenia). Powództwo takie może być również złożone wcześniej, w trakcie postępowania przygotowawczego. Powód cywilny może w postępowaniu karnym działać przez pełnomocnika, którym może być adwokat lub radca prawny. Jakie najważniejsze korzyści dla pokrzywdzonego są związane z wniesieniem powództwa cywilnego w postępowaniu karnym? Przede wszystkim pokrzywdzony, który zdecydował się na wniesienie powództwa cywilnego w postępowaniu karnym, będzie mógł brać w nim aktywny udział na prawach strony. Powód cywilny będzie w szczególności uprawniony do dowodzenia wszelkich okoliczności, na jakich opiera swoje roszczenia. Będzie się to wiązało m.in. z możliwością zapoznawania się z aktami postępowania, składania wniosków dowodowych, zadawaniu pytań świadkom i biegłym, a także z możliwością zabrania głosu w trakcie tzw. mów końcowych w procesie karnym. Powodowi cywilnemu będą również przysługiwały przewidziane prawem środki zaskarżenia poszczególnych decyzji procesowych. Istotną korzyść związaną ze złożeniem powództwa cywilnego w postępowaniu karnym, stanowi możliwości bezpośredniego kontynuowania dochodzenia swych roszczeń w postępowaniu cywilnym. Dzieje się tak w razie odmowy rozpoznania powództwa cywilnego przez sąd karny albo pozostawienia go bez rozpoznania. Wówczas pokrzywdzony może w ciągu 30 dni złożyć wniosek o przekazanie sprawy powództwa cywilnego do odrębnego rozpatrzenia przez sąd...

Czytaj dalej