Zasada swobody testowania jako podstawowa zasada prawa spadkowego
Lis12

Zasada swobody testowania jako podstawowa zasada prawa spadkowego

Autonomia woli, rozumiana jako swoboda podmiotów w kształtowaniu stosunków cywilnoprawnych, stanowi fundamentalną zasadę prawa cywilnego[1]. Jednym z przejawów autonomii woli na gruncie prawa spadkowego jest zasada swobody testowania, która dotyczy uprawnienia testatora do rozrządzania swoim majątkiem mortis causa. Umożliwia on spadkodawcy odstępstwo od ustawowego porządku dziedziczenia i pozwala na dowolne ukształtowanie sytuacji prawnej swojego majątku na wypadek śmierci.  Jako że dziedziczenie ustawowe opiera się na sztywnym schemacie, zarówno co do kolejności dziedziczenia jak i wielkości poszczególnych udziałów, dzięki dopuszczalności sporządzenia testamentu, spadkodawca może uregulować porządek dziedziczenia zgodnie ze stanem faktycznym, aktualnymi potrzebami osób najbliższych oraz rzeczywistymi więzami uczuciowymi z osobami, które nie należą do kręgu spadkobierców ustawowych[2]. Pomimo braku wyraźnego wskazania w ustawie, swoboda testowania stanowi podstawową zasadę obowiązującą na gruncie polskiego prawa spadkowego[3]. W literaturze wskazuje się, że prawo dotyczące dokonywania rozporządzeń na wypadek śmierci jest naturalnym rezultatem uprawnienia do rozporządzenia pomiędzy żyjącymi[4]. Na gruncie tych rozważań uwadze nie może umknąć fakt, iż aktualnie obowiązujące przepisy przewidują wyłącznie jedną formę rozrządzania majątkiem na wypadek śmierci – testament. Należy nadmienić, że zgodnie z art. 1047 k.c., z zastrzeżeniem przewidzianego w ustawie wyjątku w postaci umowy o zrzeczenie się dziedziczenia, umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna. Ponadto polskie ustawodawstwo nie przewiduje możliwości zobowiązania się do sporządzenia testamentu i zawarcia stosownej umowy obligacyjnej. Inne regulacje występują w Stanach Zjednoczonych, gdzie systemy prawne niektórych stanów przewidują możliwość zawarcia umowy o sporządzenie testamentu, czyli contract to make will. Jednak naruszenie postanowień wskazanej umowy powoduje jedynie możliwość dochodzenia odszkodowania[5]. W tym miejscu warto dodać, że rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci może wyłącznie osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, co zostało wyraźnie wskazane w art. 991 § 1 k.c. Testament,  jako czynność osobista, może być dokonana jedynie przez testatora co oznacza, że nie ma możliwości sporządzenia ostatniej woli przez pełnomocnika.  Po drugie, w przypadku gdy spadkodawca zdecyduje się na rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci, zgodnie z wolnością testowania, jest on uprawniony do dowolnego ukształtowania treści swych dyspozycji[6].  Spadkodawca ma możliwości swobodnego powołania do całości lub części spadku wybranego podmiotu, niezależnie od jego przynależności do kręgu spadkobierców ustawowych, a także do podjęcia decyzji o rodzaju oraz wielkości  korzyści przyznanej danej osobie, ewentualnie jej pozbawienia. Między innymi dopuszczalne jest powołanie spadkobierców do części albo całości swojego majątku, ustanowienie zapisów, poleceń czy też ustanowienie wykonawcy testamentu. Nieodzownym elementem swobody testowania jest także możliwość odwołania testamentu. Należy jednak podkreślić, że swoboda testowania nie jest swobodą absolutną i podlega pewnym ograniczeniom. Na początku rozważań dotyczących  swobody testowania wskazano, że omawiana zasada  nie została  bezpośrednio wyrażona w kodeksie cywilnym, a jej źródła należy upatrywać w Konstytucji. Przy analizowaniu powyższego zagadnienia szczególną uwagę warto zwrócić na art. 21 ust. 1...

Czytaj dalej
Dlaczego warto sporządzić testament? Prawo spadkowe w Anglii
Gru03

Dlaczego warto sporządzić testament? Prawo spadkowe w Anglii

Niezależnie od tego jak duży jest nasz majątek, należy poważanie zastanowić się nad sporządzeniem testamentu. Jeśli tego nie dokonamy, to prawo zdecyduje jak majątek po naszej śmierci zostanie rozdysponowany. Jest to istotne zwłaszcza w przypadku osób będących w nieformalnych związkach, gdyż bez testamentu nasz partner nie może liczyć na dziedziczenie po nas, jak i również my w przypadku śmierci partnera nie mamy żadnego zabezpieczenia finansowego z jego/jej majątku. Kolejnymi argumentami za sporządzeniem testamentu mogą być między innymi następujące kwestie: ustalenie opiekuna prawnego naszych dzieci w przypadku śmierci obojga rodziców, możliwość zredukowania podatku od spadku, rozdysponowanie własnego majątku wedle naszego życzenia, podarowanie prezentów rodzinie i przyjaciołom utworzenie specjalnego funduszu tzw Trust dla rodziny i wybranych krewnych unikniecie sporów w rodzinie zapisanie życzeń dotyczących naszego pogrzebu i pochówku unieważnienie poprzedniego testamentu poprzez zmianę stanu cywilnego, co wymaga sporządzenia nowego testamentu, separacja – w tym przypadku szczególnie warto spisać nasza ostatnią wolę, gdyż w przeciwnym razie nasz współmałżonek otrzyma większość, jeśli nie cały nasz majątek. Dla ważności testamentu nie jest wymagane spisanie naszej ostatniej woli w obecności prawnika, aczkolwiek skorzystanie z fachowej porady, pozwali naszym bliskim uniknąć problemów po naszej śmierci, które z mojego doświadczenia mogą nawet prowadzić do unieważnienia testamentu. Kilka ważnych kwestii, którymi należy się kierować przy sporządzaniu testamentu: aby spisać testament musimy być pełnoletni, testament ma charakter dobrowolny, nie może być spisany pod przymusem a spadkodawca musi być w pełni poczytalny, testament musi być podpisany w obecności dwóch świadków (przy czym świadkowie nie mogą być beneficjentami testamentu). Jako prawnik upewniam się, że powyższe i inne warunki są spełnione, aby testament został uznany za ważny po śmierci moich klientów. Co zawrzeć w testamencie? Przed sporządzeniem testamentu powinniśmy zastanowić sie nad kilkoma istotnymi kwestiami, m.in. co w chodzi w skład naszego majątku – zwykle sugeruję przygotowanie listy części składowych tj. pieniądze, nieruchomości w Anglii i Walii, oszczędności, emerytury, polisy ubezpieczeniowe, akcje, itp. kto będzie naszym spadkobiercą – również sugeruję przygotowanie listy ewentualnych spadkobierców, przekazując im określone rzeczy, sumy pieniężne lub określając ich procentowy udział w spadku, czy planujesz przekazać cokolwiek na cele charytatywne, w przypadku śmierci obojga rodziców, kto ma zając sie dziećmi, w jakim wieku dzieci mają otrzymać ich udział w spadku, kto ma być wykonawcą testamentu Testament można zmieniać i uaktualniać dowolną ilość razy. Trzeba jednak przestrzegać kilku niezbędnych zasad prawnych, o których pisałam poprzednim razem. Zmianę testamentu zaleca się w następujących sytuacji życiowych: rozwodu, ślubu lub separacji, narodzin potomstwa, zakupu nieruchomości, śmierci wybranego wcześniej wykonawcy naszego testamentu. Rola wykonawcy testamentu Executor to wykonawca testamentu czyli osoba, która będzie odpowiedzialna po śmierci osoby sporządzającej testament, za uporządkowanie jej spraw majątkowych i spełnienie ostatniej woli zmarłego. Głównym zadaniem wykonawcy testamentu...

Czytaj dalej