Ochrona nietwórczych zbiorów danych

W dobie Internetu i łatwości dostępu do zbiorów informacji, a także ze względu na szybkość ich rozpowszechniania, to kapitał intelektualny stanowi podstawowe źródło bogactwa. Nowy model społeczeństwa – społeczeństwa informacyjnego jest nastawiony na poszukiwanie i zdobywanie informacji. W związku z tym pojawiła się konieczność stworzenia struktur, które porządkują i systematyzują pożądane informacje – baz danych. Jak wskazują J. Barta i R. Markiewicz, baza danych jest rozumiana jako usystematyzowany zbiór informacji lub innych materiałów. To z kolei wiąże się z potrzebą ochrony interesów producenta, który poniósł wkład inwestycyjny w otrzymanie zawartości bazy danych.

Obecnie bazy danych korzystają z kumulatywnej ochrony, tj. na podstawie przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t. jedn. z dnia 17 maja 2006 r. Dz. U. nr 90, poz. 631, dalej: „Prawo autorskie oraz na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o ochronie baz danych sui generis (Dz. U. nr 128, poz. 1402, dalej: „ustawa o ochronie baz danych”). Jednakże wskazać należy, iż z prawnoauorskiej ochrony korzystają tylko te bazy danych, które spełniają cechy utworu w rozumieniu prawa autorskiego. Oznacza to, że baza danych podlega ochronie prawnoautorskiej tylko wtedy, gdy dobór lub ułożenie jej elementów cechuje oryginalność oraz osobisty charakter. Podkreślić jednak należy, że baza danych ze względu na naukowy, profesjonalny charakter często nie ma możliwości wykazania się twórczością i indywidualnością. Dlatego, mając na uwadze nakład pracy, czy poniesione inwestycje w związku z powstaniem bazy danych (nietwórczych), powstała konieczność uregulowania mechanizmów służących ich ochronie, czego wyrazem jest ustawa o ochronie baz danych.

Bazy danych, aby korzystać z ochrony na podstawie ustawy o ochronie baz danych muszą spełniać łącznie następujące przesłanki – zgromadzenie elementów bazy w sposób systematyczny lub metodyczny (zamierzone i konsekwentne uporządkowanie) oraz indywidualna dostępność poszczególnych jej elementów. Ponadto, jak wskazuje J. Barta i R. Markiewicz (ustawa o ochronie baz danych. Komentarz, Warszawa 2002), dla przyznania ochrony bazom danych konieczne jest poniesienie przez producenta istotnego nakładu inwestycyjnego w celu sporządzenia, weryfikacji lub prezentacji bazy danych.

Istotna inwestycja ma wpływ również na zakres ochrony, gdyż zgodnie z treścią przepisu art. 6 ustawy o ochronie baz danych, przysługuje ona w całości lub w istotnej części, co do jakości lub ilości, co jest oceniane przez pryzmat inwestycji (rzeczywiście poniesionych) w odniesieniu do zawartości bazy danych. Oznacza to, że na producencie ciąży obowiązek przedstawienia dowodu na okoliczność poczynionej  inwestycji do stworzenia konkretnej bazy danych (np. poprzez przedstawienie stosownych rachunków).

Katalog roszczeń przysługujących producentowi określony w przepisie art. 11 ustawy o ochronie baz danych jest skonstruowany analogicznie do roszczeń przysługujących twórcy zawartych w przepisie art. 79 Prawa autorskiego. Zatem producentowi przysługuje roszczenie o: 

  • zaniechanie naruszeń, tj. zaprzestanie bezprawnej  ingerencji w prawo producenta,
  • usunięcie skutków naruszenia, które jest roszczeniem restytucyjnym i obejmuje stworzenie takiego stanu, jaki by istniał, gdyby nie wystąpiło zdarzenie naruszające prawa producenta,
  • naprawienie wyrządzonej szkody (na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione – trzykrotności stosownego wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z bazy danych),
  • wydanie uzyskanych korzyści, przez które zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 1976 należy rozumieć „korzyści majątkowe, tj. przychody pomniejszone o wydatki rzeczowe, osobowe i podatkowe związane bezpośrednio lub pośrednio z przychodami, które uzyskał pozwany w związku z naruszeniem” (sygn. akt IV CR 129/76, Legalis Nr 19411). Podkreślić także należy, jak słusznie wskazują J. Barta i R. Markiewicz (Prawo autorskie i prawa pokrewne, red. J. Barta, R. Markiewicz, Warszawa 2011), uzyskane korzyści nie dotyczą nieponiesionych kosztów oraz innych oszczędności poczynionych w wydatkach),
  • ogłoszenie oświadczenia lub wyroku, o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia w sposób i w zakresie określonym przez sąd. Należy pamiętać, że wybór formy i treści musi być adekwatny do dokonanego naruszenia.

 

Nadto, w sytuacji gdy osobie naruszającej prawa producenta nie można przypisać winy, na jego wniosek i za zgodą producenta, sąd może nakazać zapłatę stosownej kwoty na rzecz producenta, jeżeli zaniechanie naruszania lub usunięcie skutków naruszenia byłoby dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe.

Jak wcześniej wspomniano, producentowi przysługuje wyłączne prawo do pobierania danych i wtórnego ich wykorzystywania, dlatego legitymacja czynna przysługuje producentowi. Natomiast odmiennie niż w Prawie autorskim, roszczenia nie przysługują uprawnionemu z tytułu licencji wyłącznej. Z kolei biernie legitymowanym jest każdy, kto bezprawnie narusza prawa producenta.

Wspomnieć także należy, iż swoista ochrona baz danych jest ograniczona czasowo. Ustawodawca wprowadził bowiem 15 letni okres ochrony. Bieg terminu następuje na początku roku następującego po roku, w którym baza danych została ukończona. Jednakże w przypadku modyfikacji bazy danych istotnych pod względem jakościowym i ilościowym ochrona jest odnawiana.

 

źródła:

A. Wojciechowska, Osobiste prawa autorskie – w stronę zmiany paradygmatu, w: Prawo autorskie a postęp techniczny, Kraków 1999
J. Barta, R. Markiewicz , w: Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Warszawa 2011
red. J. Barta, Prawo autorskie. System Prawa Prywatnego, Warszawa 2007

Ewa Kalinowska, Daniel Rybarczyk

Autor: Ewa Kalinowska, Daniel Rybarczyk "Kruczek - blog prawniczy"

Ewa Kalinowska i Daniel Rybarczyk są obecnie aplikantami radcowskimi przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych we Wrocławiu oraz pomysłodawcami i autorami bloga "Kruczek - blog prawniczy". "Kruczek - blog prawniczy" jest dynamicznie rozwijającą się bazą artykułów i nowości prawniczych skierowanych zarówno do prawników oraz praktyków prawa, jak i do każdego, kto poszukuje wiedzy i informacji w dziedzinie prawa. Na blogu poruszane są interesujące tematy prawne, zarówno o charakterze praktycznym, jak i teoretycznym.

Poleć wpis na

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


1 × = dwa